Δοκίμιο και Άρθρο: διαφορές

Διαφορές Άρθρου - Δοκιμίου

• Το άρθρο έχει επικαιρικό χαρακτήρα, κινείται στο χώρο της ερμηνευτικής δημοσιογραφίας ή της επιστήμης και απέχει από τη λογοτεχνία. Αντίθετα, το δοκίμιο κινείται ανάμεσα στην επιστήμη και τη λογοτεχνία ή τη φιλοσοφία.
• Το άρθρο έχει ύφος απρόσωπο και αντικειμενικό ενώ το δοκίμιο προσωπικό και οικείο.
• Στο άρθρο κυριαρχεί η αναφορική λειτουργία της γλώσσας. Στο δοκίμιο ευρεία είναι η χρήση της δηλωτικής αλλά και της συνυποδηλωτικής λειτουργίας της γλώσσας.
• Το άρθρο είναι συνήθως συντομότερο από ένα δοκίμιο.

• Παρατήρηση: το άρθρο συνήθως τιτλοφορείται.

Αποδεικτικό - Στοχαστικό Δοκίμιο

Κοινά χαρακτηριστικά: αποδεικτικού - στοχαστικού δοκιμίου

• Ο υποκειμενισμός αποτελεί σταθερό γνώρισμα σε όλες τις μορφές των δοκιμίων και συχνά ορισμένα δοκίμια παίρνουν τον προσωπικό τόνο του ημερολογίου ή της εξομολόγησης
• Άμεσο, οικείο ύφος που επιτυγχάνεται με τη χρήση προφορικών εκφράσεων και προσβλέπει στην επικοινωνία με τον αναγνώστη
• Ο τόνος ενός δοκιμίου εξαρτάται από το σκοπό του συγγραφέα. Μπορεί να είναι σοβαρός, όταν ο συγγραφέας θέλει να πληροφορήσει τον αναγνώστη, φιλοσοφικός ή σατιρικός, αν σκοπεύει να τον διδάξει, χιουμοριστικός, όταν θέλει να τον διασκεδάσει, να τον τέρψει.

 1. Το αποδεικτικό δοκίμιο και τα χαρακτηριστικά του

• Δίνεται έμφαση στην ανάλυση και επεξεργασία μιας ιδέας.
• Κυριαρχεί η λογική σε σχέση με το συναίσθημα.
• Η δομή είναι αυστηρή και προσεκτικά μελετημένη και υπηρετεί το σκοπό του συγγραφέα, δηλαδή την παρουσίαση ενός θέματος και την προβολή θέσεων ή εισηγήσεων.
• Η γλώσσα είναι κυριολεκτική, σαφής και ακριβής.
• Ο δοκιμιογράφος χρησιμοποιεί περισσότερο τις γνώσεις παρά τη φαντασία του, τη δεξιότητα τεκμηρίωσης των ιδεών του παρά τη συναισθηματική φόρτισή τους.
• Το ύφος του αποδεικτικού δοκιμίου είναι αντικειμενικό, χωρίς πρόθεση να εντυπωσιάσει, αλλά να πείσει για τη λογική ορθότητα των συλλογισμών.
• Κυριαρχεί ο διδακτικός τόνος.

 

2. Το στοχαστικό δοκίμιο και τα χαρακτηριστικά του.

• Συχνά το θέμα δεν γίνεται αντιληπτό από τον πρόλογο
• Οι επιμέρους ιδέες συνδέονται συνειρμικά
• Δεν υπάρχει ένα καθαρό διάγραμμα
• Ο δοκιμιογράφος περιδιαβάζει ελεύθερα στο χώρο των ιδεών
• Κυριαρχεί η μεταφορική (συνυποδηλωτική) χρήση της γλώσσας
• Συχνή η επίκληση στο συναίσθημα
• Η έμφαση δεν δίνεται τόσο στην πειθώ, όσο στην πληροφόρηση και στην τέρψη

Η Οργάνωση του δοκιμίου

Η οργάνωση του δοκιμίου

Το δοκίμιο παρουσιάζει μια ποικιλία μορφών ως προς την οργάνωση. Άλλα δοκίμια έχουν αυστηρότερη λογική οργάνωση, ενώ άλλα έχουν πιο ελεύθερη οργάνωση και σε άλλα πάλι η οργάνωση είναι μάλλον συνειρμική. Τα δοκίμια που οργανώνονται λογικά προσεγγίζουν περισσότερο τον επιστημονικό λόγο, ενώ τα δοκίμια που έχουν πιο ελεύθερη οργάνωση προσεγγίζουν μάλλον τη λογοτεχνία.

Οργάνωση / Δομή	Αποδεικτικό ή δοκίμιο Πειθούς	Δοκίμιο με ελεύθερη οργάνωση ή Στοχαστικό
Λογική οργάνωση	Δομή απόλυτα διακριτή (Πρόλογος, Κύριο Μέρος, Επίλογος)	Δομή συνειρμική, χωρίς ξεκάθαρο διάγραμμα
Σκοπός	Ο δοκιμιογράφος κρίνει ή προσπαθεί να εκλαϊκεύσει επιστημονικά θέματα, διασαφηνίζοντας κάποια σημεία που δεν είναι κατανοητά, να μεταδώσει γνώσεις φιλτραρισμένες μέσα από τη δική του προσωπικότητα, να πληροφορήσει και τελικά να πείσει	O δοκιμιογράφος περιδιαβάζει ελεύθερα πάνω σε ένα θέμα και εκφράζει τις προσωπικές παρατηρήσεις, εκτιμήσεις και προβληματισμούς του που αντλεί από τη γενική πείρα της ζωής του
Τρόπος πειθούς	Επίκληση στη λογική ή στην αυθεντία	Eπίκληση στο συναίσθημα
Γλώσσα	Κυριαρχεί η αναφορική λειτουργία της γλώσσας	Κυριαρχεί η ποιητική λειτουργία της γλώσσας

Η Γλώσσα του δοκιμίου

Η γλώσσα του δοκιμίου

• Γλώσσα δηλωτική (κυριολεκτική) ή συνυποδηλωτική (μεταφορική) ανάλογα με το σκοπό του συγγραφέα
• Λόγιες λεκτικές επιλογές
• Χρήση διαφόρων τεχνικών ομαλής μετάβασης, όπως χρήση συνεκτικών μορίων και εκφράσεων, χρήση φράσεων-γεφυρών κ.λπ.
• Χρήση υποτακτικού λόγου
• Συχνά προφορικότητα στην έκφραση, η οποία δεν οφείλεται στο λεξιλόγιο ούτε στη σύνταξη, αλλά προκύπτει από την οικειότητα στον τόνο και το γεγονός ότι ο δοκιμιογράφος δεν περιορίζεται αυστηρά σε ένα θέμα, όπως συμβαίνει και στην οικεία συνομιλία.