Ασκήσεις ανάπτυξης παραγράφου

Τα παρακάτω κείμενα (γραμμένα στην τάξη) χρησιμοποιήθηκαν ως παραδείγματα αξιολόγησης ασκήσεων ανάπτυξης παραγράφου στο σχετικό θέμα των Πανελληνίων Εξετάσεων του 2014.

Η ανθρώπινη λαιμαργία, η δίψα της ευζωίας δεν αφήνει τόπο για ευγενικά αισθήματα. Κάτι περισσότερο: τα ευγενικά αισθήματα θεωρούνται ξεπερασμένα.

1.       Σε μια υλιστική εποχή όπου κυριαρχεί η καταναλωτική μανία και η επιθυμία του ανθρώπου για την απόκτηση πλούτου, αισθήματα όπως η ευγένια, εκλείπουν . Έτσι ο άνθρωπος επηρεασμένος από τα πρότυπα της σημερινής κοινωνίας, γίνεται ατομικιστής και αναπτύσσει επιφανειακές σχέσεις με σκοπό το προσωπικό ώφελος και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Επιπρόσθετα, όταν στόχος της ζωής του γίνεται η απόκτηση υλικών αγαθών, παύει να ενδιαφέρεται για τον συνάνθρωπό του, τον οποίο εκμεταλλεύεται. Τέλος, αισθήματα όπως η καλοσύνη, η ευγένεια και η ανθρωπιά εξαφανίζονται και τη θέση τους παίρνει η αλαζονία και ο ανταγωνισμός. (λ. 93)

2.                 Η ανθρώπινη λαιμαργία, η δίψα της ευζωίας δεν αφήνει τόπο για ευγενικά αισθήματα, την ίδια στιγμή που αυτά θεωρούνται ξεπερασμένα. Αναλυτικότερα, η ακόρεστη επιθυμία του ανθρώπου για υλική ευδαιμονία τον καθιστά δέσμιο του χρήματος και της εξουσίας. Ταυτόχρονα, η προσκόλληση  του ατόμου σε αμαυρωτικές για τον άνθρωπο αξίες οδηγεί στη στασιμότητα του ηθικοπνευματικού του κόσμου. Συνεπώς, αισθήματα όπως η αγάπη, η αλληλεγγύη και ο σεβασμός θεωρούνται γνωρίσματα ενός ξεπερασμένου κόσμου. (λ. 70)

3.       Η υπέρμετρη ανάγκη του ανθρώπου για ευζωία παραγκωνίζει τα ευγενικά συναισθήματα. Αυτό συμβαίνει διότι όταν ο άνθρωπος περνά από το “ζειν” στο “ευ ζειν” και χάνει την αίσθηση του μέτρου, τότε η επιθυμία του για πλουτισμό γίνεται ολοένα μεγαλύτερη. Το χρήμα και τα υλικά αγαθά γίνονται γι’ αυτόν πρώτη αξία, με αποτέλεσμα ο άνθρωπος να μετατρέπεται από αξία σε μέσο.. Και τούτο οδηγεί αναπόφευκτα στον ανταγωνισμό, στον ατομικισμό που βέβεια καλλιεργεί το μίσος στις σχέσεις των ανθρώπων. Έτσι παύει να έχει σημασία η αγάπη, η φιλία η αλληλοβοήθεια των ανθρώπων. Αυτά τα ευγενικά συναισθήματα θεωρούνται ξεπερασμένα. (λ. 101)

Οι επιδόσεις του τμήματος

 Πανελλαδικές Εξετάσεις

2014

Οι επιδόσεις του Γ1 στη Νεοελληνική Γλώσσα

Θέμα	Περιεχόμενο θεμάτων	Μόρια	Μ.Ο.
Α1	Περίληψη	25	15,9
Β1	Ανάπτυξη παραγράφου	10	6,3
Β2	Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου - διαθρωτικές λέξεις	10	8,3
Β3	Συνώνυμες - Αντώνυμες λέξεις	10	6,6
Β4	Χρήση εισαγωγικών, μεταφορικός λόγος	05	4,6
Γ1	Παραγωγή λόγου	40	23,1
	ΣΥΝΟΛΟ	100	64,8

Μπορούσαμε και καλύτερα
 --------------------------------------------------

Ο χρόνος ο περασμένος κι ο μελλούμενος χρόνος
Αυτός που θα μπορούσε να' ταν κι αυτός που ήταν
Σημαδεύουν σ' ένα τέρμα που είναι πάντα τωρινό.

(Τ.Σ. Έλιοτ, ΑΠΟ ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΚΟΥΑΡΤΕΤΑ,

μετάφραση: Κλείτος Κύρου)

Η άποψη της Π.Ε.Φ. για το θέμα της Ν. Γλώσσας

Άποψη της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων

Για τα θέματα των Πανελλαδικών εξετάσεων

στο μάθημα:

Νεοελληνική Γλώσσα Γενικής Παιδείας

Αξιολόγηση του κειμένου

Το κείμενο που δόθηκε στις φετινές πανελλαδικές εξετάσεις του μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας είναι διασκευασμένο απόσπασμα από τη συλλογή δοκιμίων του Ι. Μ. Παναγιωτόπουλου «Ο σύγχρονος άνθρωπος», [Οι Εκδόσεις των φίλων, Αθήνα, 1977].

Η επιλογή του κειμένου ανταποκρίνεται, βέβαια, στις απαιτήσεις των εξετάσεων, ωστόσο, το περιεχόμενό του δεν αντιστοιχεί στη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα. Δηλαδή, η συγκεκριμένη διασκευή προβάλλει μονοσήμαντα την ατομική διάσταση της ανθρωπιάς, ενώ αγνοεί τη συλλογικότητα αδικώντας το πρωτότυπο στο οποίο είναι εμφανής η κοινωνική στόχευση μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα.

Απαντήσεις στα ερωτήματα

Β1. Στην ανάπτυξη παραγράφου οι έννοιες «ανθρώπινη λαιμαργία», «δίψα ευζωίας» περιορίζονται στην αρνητική, υλιστική σημασιοδότησή τους και εμφαίνεται η υποβάθμιση των «ευγενικών αισθημάτων».

Β2. α. Οι δύο τρόποι ανάπτυξης της παραγράφου είναι εμφανείς: ορισμός και παράδειγμα.

Β2. β. Οι νοηματικές συνδέσεις εκφράζουν αντίστοιχα συμπέρασμα και αντίθεση

Β3.α. Ενδεικτικά συνώνυμα: ξοδεύεται/καταναλίσκεται, παγκόσμια/ πανανθρώπινη, παραποιήσεις/παραμορφώσεις, εντελώς/ολοκληρωτικά, ευημερία/καλοζωία.

Β3. β. Ενδεικτικά αντώνυμα: ιδιωτικός, αποχή, αυτοεπιβεβαιώνεται, άγνοια, συνεχούς.

Β4. α. Η χρήση των εισαγωγικών στο πρώτο παράδειγμα δηλώνει αναφορά σε λόγια άλλων, στη δεύτερη περίπτωση πρόκειται για τίτλο.

Β4. β. Στο κείμενο υπάρχουν πολλές εκφράσεις με μεταφορική σημασία, τις οποίες μπορούν εύκολα να εντοπίσουν οι υποψήφιοι.

Γενικά οι ασκήσεις ανταποκρίνονται στις δυνατότητες των υποψηφίων.

Γ1. Οι υποψήφιοι καλούνται να διατυπώσουν τις σκέψεις τους σε μορφή άρθρου για τοπική εφημερίδα, δηλ. απαιτείται συγκεκριμένο επικοινωνιακό πλαίσιο.

Όσον αφορά το περιεχόμενο ζητείται αναφορά σε φαινόμενα που καταδεικνύουν το έλλειμμα ανθρωπιάς στην εποχή μας (ρατσισμός, αδιαφορία για τον συνάνθρωπο και το περιβάλλον, ατομικισμός, κ.ά.) και επιπλέον σε ατομικές και συλλογικές δραστηριότητες με σκοπό τον περιορισμό αυτού του φαινομένου.

Σημειώνεται ότι τα ζητούμενα του θέματος είναι πολλά και πολυδιάστατα, όπως και η ερμηνεία τους, και υπάρχει κίνδυνος οι υποψήφιοι να απαριθμήσουν απλώς εκτενείς λίστες φαινομένων και τρόπων αντιμετώπισής τους.

Η άποψη της Π.Ε.Φ. για το θέμα της Ν. Γλώσσας

Άποψη της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων

για τα  θέματα των Πανελλαδικών εξετάσεων

στο μάθημα:

Νεοελληνική Γλώσσα Γενικής Παιδείας

Γ΄ Τάξης Ημερησίου και Δ΄ Τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου

Το κείμενο που δόθηκε στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας είναι απόσπασμα(σε διασκευή) από το βιβλίο του Γ. Γραμματικάκη, Ένας Αστρολάβος του Ουρανού και της Ζωής (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, β έκδοση, 2013). Εντάσσεται στην εξεταστέα ύλη και ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του μαθήματος.

Α. Το κείμενο εστιάζει στα μεγάλα προβλήματα που δημιούργησε ο άνθρωπος στη Γη με την αλόγιστη και υπερφίαλη συμπεριφορά του  και τονίζει την ανάγκη της παιδείας και της ανθρώπινης επικοινωνίας  για την επίλυση των προβλημάτων αυτών.  Αναλυτικότερα, εκτιμά ότι η αναζήτηση βοήθειας από άλλους πλανήτες είναι ουτοπική και αναφέρεται στις καταστροφές του φυσικού περιβάλλοντος, στους πολέμους, στη θεοποίηση των υλικών αγαθών και στις κοινωνικές ανισότητες. Υποστηρίζει ότι το χρέος του Ανθρώπου είναι να σεβαστεί την επίγεια ζωή και να καταβάλει προσπάθειες για την ενίσχυση της παιδείας, καθώς και της ουσιαστικής επικοινωνίας, την οποία η ανάπτυξη της Τεχνολογίας δεν εξασφαλίζει απολύτως. Στόχος του πρέπει να είναι η καταπολέμηση της επικίνδυνης και απάνθρωπης μοναξιάς του· αυτό  θα του επιτρέψει να αναδείξει τη μοναδικότητά του και να αντιμετωπίσει τα προβλήματά του. 

Β.1.Απαιτείται σχολιασμός της άποψης ότι η ανάπτυξη των ποικίλων ηλεκτρονικών μέσων όχι μόνο δεν καταργεί την ανθρώπινη μοναξιά και αποξένωση αλλά και τις επιτείνει.

Β.2.α) Η δομή της παραγράφου είναι σαφής. Διακρίνονται καθαρά η θεματική πρόταση («Αποκαλύπτεται [..] υπόσταση), τα σχόλια/λεπτομέρειες («Από τη μια [..] των συμφερόντων του») και η κατακλείδα («Η υπερφίαλη αυτή στάση [..] υπάρξεως»).

β) Ζητούνται 4 παραδείγματα μεταφορικής χρήσης του λόγου. Στο κείμενο υπάρχουν  αρκετά σχετικά παραδείγματα, π.χ. «το διανοητικό παιγνίδι», «η ζωή ανθίζει», «γέννησε αριστουργήματα», «χέρι βοηθείας και παρηγοριάς από τους πλανήτες» κ.ά.

Β.3α. Συνώνυμα (ενδεικτικά): συγχρόνως, δημιούργησε, νιώσει, αυξάνουν, άπονη.

Β.3β. Αντώνυμα (ενδεικτικά): ουσιαστική, εξαφανίζεται, εφικτή, αραιώνει, χαμηλά.

Β4.α. Το ερωτηματικό στο τέλος της  δεύτερης περιόδου της πρώτης παραγράφου διεγείρει εξαρχής το ενδιαφέρον του αναγνώστη και τον προβληματίζει με αμεσότερο τρόπο. 

Οι παύλες στην τελευταία περίοδο της πρώτης παραγράφου περιλαμβάνουν μια παράλληλη σημαντική σκέψη του γράφοντος που δεν πρέπει να παραλειφθεί.

Β4.β. Παθητική σύνταξη: Από την άλλη, από τον ίδιο τον άνθρωπο σφραγίζεται η ιστορική πορεία του  με πολέμους και αγριότητες, θεοποιούνται τα υλικά αγαθά και συντηρούνται η αδικία και οι ανισότητες.

Γ. Στην παραγωγή λόγου ζητείται η σύνθεση άρθρου. Επομένως, καταρχάς πρέπει οι μαθητές να γράψουν έναν τίτλο. Τα δύο ζητούμενα του θέματος είναι σαφή και οι μαθητές μπορούν να αντλήσουν αρκετά στοιχεία από το κείμενο  για την ανάπτυξή τους. Ενδεικτικά, στο πρώτο ζητούμενο πρέπει να γίνουν αναφορές στις καταστροφές που έχει υποστεί το περιβάλλον από την αλόγιστη  και ανεύθυνη δραστηριότητα του ανθρώπου (π.χ. καταστροφή όζοντος, πυρηνικά απόβλητα, μόλυνση, ρύπανση κ.ά.)  και στο δεύτερο να προταθούν δράσεις, σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, οι οποίες μπορούν να αποκαταστήσουν τη σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον (παιδεία, αποφυγή υπερκατανάλωσης, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, θέσπιση και αυστηρή εφαρμογή μέτρων προστασίας του κ.ά.). 

Θέματα Πανελληνίων

Έτος	Ερωτήσεις ανάπτυξης παραγράφου
2001	Β1. Να αναπτύξετε σε 60-80 λέξεις το νόημα του παρακάτω αποσπάσματος του κειμένου: «Ο διασκορπισμός της εποχής μας δεν εμφανίζεται μόνο μέσα στην αύξουσα εξειδίκευση, αλλά και μέσα στην καταναλωτική συνείδηση του σημερινού ανθρώπου στη σχέση του με τα αγαθά, που του προσφέρονται στον τομέα της διαβιώσεως ή της ψυχαγωγίας».    [μ. 5]
2002	Β1. Να αναπτύξετε σε 70-80 λέξεις το νόημα του παρακάτω αποσπάσματος του κειμένου: «εγκυμονείται κίνδυνος δημιουργίας γενεών πανομοιοτύπων οργανισμών προς εκμετάλλευση» .   [μ. 10]
2003	Β1. Να αναπτύξετε σε 70-80 λέξεις το νόημα της παρακάτω άποψης του συγγραφέα: «η ανάπτυξη, βέβαια, των ανθρώπων αντί για την ανάπτυξη των σκουπιδοπροϊόντων θα απαιτούσε μιαν άλλη οργάνωση της εργασίας, η οποία θα έπρεπε να παύσει να είναι αγγαρεία και να γίνει πεδίο προβολής των ικανοτήτων του ανθρώπου».   [μ. 10]
2005	Β1. Σε μια παράγραφο 70-80 λέξεων να διατυπώσετε την άποψή σας για το περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος: «Στα σπορτ δε γυμνάζεις το σώμα σου μονάχα. γυμνάζεις πάνω απ’ όλα την ψυχή σου. Στα τεραίν του Ήτον είπε πολύ σωστά ο Ουέλιγκτον, κερδήθηκε η μάχη του Βατερλό».     [μ. 10]
2006	Β1. Να αναπτύξετε σε 60-80 λέξεις το νόημα του ακόλουθου αποσπάσματος από το κείμενο: «Ο άνθρωπος που αγαπάει και πιστεύει αυτό που κάνει, ζει όρθιος με την ψυχή του».  [μ. 10]
2007	Β1. Να αναπτύξετε σε 70-90 λέξεις το περιεχόμενο του ακόλουθου αποσπάσματος από το κείμενο: «Ο άνθρωπος είναι συνάνθρωπος, αλλιώτικα καταντά απάνθρωπος».    [μ. 10]
2008	Β1. Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο (70-80 λέξεις) το περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος του κειμένου: «Δε μένω τυφλός στα ψεγάδια μας, αλλά έχω την ιδιοτροπία να πιστεύω στον εαυτό μας».   [μ. 10]
2009	Β1. Να αναπτύξετε σε μια παράγραφο 80 έως 100 λέξεων το περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος του κειμένου: …με το ένα βιβλίο ν’ ανασκευάζει ή να πολεμάει τ’ άλλο, όλα μαζί σε γυμνάζουν στη διαδικασία του διαλόγου... [μ. 11]
2010	Β1. Να αναπτύξετε σε μια παράγραφο 80 έως 100 λέξεων το περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος του κειμένου: ... οι νέοι άνθρωποι των τεχνολογικών κοινωνιών καλούνται να αλλάξουν δύο ή τρία επαγγέλματα στην επαγγελματική πορεία τους ...  [μ.12]
2011	Β1. «Η κοινότητα χρειάζεται την κοινή εμπειρία για να είναι κοινότητα». Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο 60 - 80 λέξεων το περιεχόμενο της παραπάνω περιόδου.  [μ. 10]
2012	«Η αρχαία τέχνη θα μένει πάντα πρωτοποριακά επίκαιρη και ζωντανή». Να αναπτύξετε το περιεχόμενο της φράσης σε μία παράγραφο (70-90 λέξεις). [μ.10]