Ασκήσεις ανάπτυξης παραγράφου

Τα παρακάτω κείμενα (γραμμένα στην τάξη) χρησιμοποιήθηκαν ως παραδείγματα αξιολόγησης ασκήσεων ανάπτυξης παραγράφου στο σχετικό θέμα των Πανελληνίων Εξετάσεων του 2014.

Η ανθρώπινη λαιμαργία, η δίψα της ευζωίας δεν αφήνει τόπο για ευγενικά αισθήματα. Κάτι περισσότερο: τα ευγενικά αισθήματα θεωρούνται ξεπερασμένα.

1.       Σε μια υλιστική εποχή όπου κυριαρχεί η καταναλωτική μανία και η επιθυμία του ανθρώπου για την απόκτηση πλούτου, αισθήματα όπως η ευγένια, εκλείπουν . Έτσι ο άνθρωπος επηρεασμένος από τα πρότυπα της σημερινής κοινωνίας, γίνεται ατομικιστής και αναπτύσσει επιφανειακές σχέσεις με σκοπό το προσωπικό ώφελος και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Επιπρόσθετα, όταν στόχος της ζωής του γίνεται η απόκτηση υλικών αγαθών, παύει να ενδιαφέρεται για τον συνάνθρωπό του, τον οποίο εκμεταλλεύεται. Τέλος, αισθήματα όπως η καλοσύνη, η ευγένεια και η ανθρωπιά εξαφανίζονται και τη θέση τους παίρνει η αλαζονία και ο ανταγωνισμός. (λ. 93)

2.                 Η ανθρώπινη λαιμαργία, η δίψα της ευζωίας δεν αφήνει τόπο για ευγενικά αισθήματα, την ίδια στιγμή που αυτά θεωρούνται ξεπερασμένα. Αναλυτικότερα, η ακόρεστη επιθυμία του ανθρώπου για υλική ευδαιμονία τον καθιστά δέσμιο του χρήματος και της εξουσίας. Ταυτόχρονα, η προσκόλληση  του ατόμου σε αμαυρωτικές για τον άνθρωπο αξίες οδηγεί στη στασιμότητα του ηθικοπνευματικού του κόσμου. Συνεπώς, αισθήματα όπως η αγάπη, η αλληλεγγύη και ο σεβασμός θεωρούνται γνωρίσματα ενός ξεπερασμένου κόσμου. (λ. 70)

3.       Η υπέρμετρη ανάγκη του ανθρώπου για ευζωία παραγκωνίζει τα ευγενικά συναισθήματα. Αυτό συμβαίνει διότι όταν ο άνθρωπος περνά από το “ζειν” στο “ευ ζειν” και χάνει την αίσθηση του μέτρου, τότε η επιθυμία του για πλουτισμό γίνεται ολοένα μεγαλύτερη. Το χρήμα και τα υλικά αγαθά γίνονται γι’ αυτόν πρώτη αξία, με αποτέλεσμα ο άνθρωπος να μετατρέπεται από αξία σε μέσο.. Και τούτο οδηγεί αναπόφευκτα στον ανταγωνισμό, στον ατομικισμό που βέβεια καλλιεργεί το μίσος στις σχέσεις των ανθρώπων. Έτσι παύει να έχει σημασία η αγάπη, η φιλία η αλληλοβοήθεια των ανθρώπων. Αυτά τα ευγενικά συναισθήματα θεωρούνται ξεπερασμένα. (λ. 101)

Οι νυσταγμένοι μαθητές καθυστερούν στο σχολείο

Οι νυσταγμένοι μαθητές καθυστερούν στο σχολείο

Πηγή: εφ. Η Καθημερινή, Κ. 22.9.2014

 Καθόμουν στην τάξη, στο πρώτο έτος του πανεπιστημίου, και σιωπηλά κρατούσα σημειώσεις, όταν ξαφνικά κάτι αναρριχήθηκε κάτω από το κάθισμά μου και εμφανίστηκε μπροστά μου. Πετάχτηκα τρομαγμένη: Ηταν μία μάγισσα!

Και μετά ξύπνησα. Παρότι ο ενδοσχολικός μου εφιάλτης ίσως να είχε ακραία χαρακτηριστικά, σε καμία περίπτωση δεν ήμουν η μοναδική που της έλειπε ύπνος, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, η οποία έδειξε ότι οι Αμερικανοί νέοι είναι σε γενικές γραμμές νυσταγμένοι. Μερικοί από αυτούς μάλιστα λένε ότι τα σχολεία πρέπει να αλλάξουν ωράρια για να τους εξυπηρετήσουν.

Στο περιοδικό The Atlantic, η Jessica Lahey γράφει ότι σε δημοσίευση του επιστημονικού περιοδικού American Academy of Pediatrics, η Judith Owens και οι συνεργάτες της αναφέρουν ότι «ο μέσος έφηβος στις ΗΠΑ εμφανίζει χρόνια έλλειψη ύπνου και είναι παθολογικά νυσταγμένος (όπως, για παράδειγμα, βιώνουν επίπεδα νύστας αντίστοιχα με αυτά ασθενών που έχουν διαταραχές ύπνου, όπως η ναρκοληψία)». Οι επιστήμονες ισχυρίζονται επίσης ότι η έλλειψη ύπνου μειώνει την απόδοση των παιδιών στο σχολείο και τους θέτει σε κίνδυνο εμπλοκής σε τροχαία ατυχήματα και εμφάνισης αγχωδών διαταραχών και διαβήτη τύπου 2. Για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα οι ερευνητές προτείνουν ότι «στις περισσότερες περιφέρειες, τα γυμνάσια και τα λύκεια θα έπρεπε να στοχεύουν σε μία ώρα έναρξης των μαθημάτων που δεν θα είναι πριν από τις 8.30 π.μ.», για να επιτρέπουν έτσι στα παιδιά να κοιμούνται όσο χρειάζεται.

Δεν αισθάνονται νύστα

Γιατί όμως να αναγκάσουμε τα σχολεία να αλλάξουν; Η Lahey γράφει ότι «αλλάζοντας την ώρα που πέφτουν τα παιδιά για ύπνο δεν θα λύσει το πρόβλημα, ειδικά για τους εφήβους», εξηγώντας ότι οι έφηβοι μένουν ξύπνιοι έως αργά, όχι επειδή δεν θέλουν να πάνε για ύπνο, αλλά επειδή δεν μπορούν. Λόγω της καθυστερημένης έκκλησης μελατονίνης στον εγκέφαλο των εφήβων και της έλλειψης διάθεσης για ύπνο ως απάντηση στην κούραση, οι έφηβοι δεν αισθάνονται νύστα μέχρι πολύ πιο αργά τη νύχτα, σε σχέση με τα μικρότερα παιδιά ή τους ενήλικες, και δυσκολεύονται να κοιμηθούν, ακόμα και όταν είναι κουρασμένοι.

Η δρ Owens, η βασική ερευνήτρια της παραπάνω έρευνας, της οποίας η κόρη πηγαίνει σε σχολείο το οποίο άλλαξε την ώρα έναρξης των μαθημάτων, ξεκινώντας στις 8.30, με ιδιαιτέρως θετικά αποτελέσματα, λέει ότι «είχα την ευκαιρία να δω με τα μάτια μου τα πλεονεκτήματα μιας πιο ξεκούραστης, σε εγρήγορση και λιγότερο ευέξαπτης μαθήτριας, τόσο ως μητέρα όσο και ως ερευνήτρια ύπνου».

Οι φοιτητές, επίσης, δεν φαίνεται να τα πηγαίνουν πολύ καλύτερα από εμένα, όταν στα φοιτητικά μου χρόνια ήρθα αντιμέτωπη με τη φανταστική μάγισσα. Ο Adam Knowlden, καθηγητής Επιστήμης της Υγείας στο Πανεπιστήμιο της Αλαμπάμα, ανακάλυψε σε έρευνά του ότι περίπου το 60% των φοιτητών δεν θα καταφέρουν να κοιμηθούν αρκετά, όταν αυτό το ποσοστό στον γενικό πληθυσμό δεν ξεπερνά το 33%. Ο δρ Knowlden ισχυρίζεται επίσης ότι «η ικανότητα των φοιτητών να λάβουν ικανοποιητικές ποσότητες ύπνου είναι περισσότερο στο χέρι τους, ενώ ο ενήλικος πληθυσμός σε γενικές γραμμές είναι πιο πιθανό να αντιμετωπίζει διαταραχές ύπνου ιατρικής φύσης».

Η δρ Owens και οι συνεργάτες της αναφέρουν στο επιστημονικό τους άρθρο ότι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσουν οι περιφερειακές διευθύνσεις εκπαίδευσης στην καθιέρωση της έναρξης του σχολείου αργότερα είναι η εκπαίδευση γονέων, δασκάλων, μαθητών και όλων όσοι εμπλέκονται στην εκπαίδευση των παιδιών, ώστε αυτοί να αντιληφθούν ότι «η έλλειψη ύπνου αποτελεί κίνδυνο για την υγεία, την ασφάλεια και την ακαδημαϊκή επιτυχία των παιδιών». Αν καταφέρουν να περάσουν ένα τέτοιο μέτρο, ίσως τα παιδιά του μέλλοντος να δείχνουν μεγαλύτερη προσοχή στους δασκάλους τους, και λιγότερη στους ήρωες που υποσυνείδητα ξεπηδούν κάτω από τις καρέκλες τους.

Τι είναι ο «λευκός θόρυβος»

«Δεν υπάρχει ιδιαίτερη επιστημονική έρευνα πίσω από την επίδραση του λευκού θορύβου στην πρόκληση ύπνου, εκτός από τη χρήση του με σκοπό να καλύψει άλλους ήχους», λέει η δρ Αννα Κρίγκερ, ιατρική διευθύντρια του Κέντρου Ιατρικής του Υπνου στο Πρεσβυτεριανό νοσοκομείο της Νέας Υόρκης.

Σε αυτή την περίπτωση, λέει η δρ Κρίγκερ, κάποιος μπορεί να έχει συνηθίσει τον ήχο που παράγει η συσκευή, το οποίο αυτό καθ’ αυτό δεν αποτελεί πρόβλημα, εκτός και αν η ένταση του ήχου είναι υψηλή. «Χρόνια έκθεση σε κάποιο θόρυβο δεν είναι ευεργετική για την υγεία μας, μιας και μπορεί να πυροδοτεί την έκλυση στρεσογόνων ορμονών, ενώ επίσης επηρεάζει την υγεία του καρδιαγγειακού συστήματος», επισημαίνει η δρ Κρίγκερ.

Αρκετές συσκευές παράγουν επίσης και ανακουφιστικούς και απαλούς ήχους αντί ή επιπρόσθετα στον τυχαίο λευκό θόρυβο. Κάποιες εναλλακτικές, προτείνει η δρ Κρίγκερ, είναι να ανοίξεις ένα παράθυρο, να ανάψεις έναν ανεμιστήρα οροφής, να ανοίξεις το ραδιόφωνο και σε χαμηλή ένταση να το συντονίσεις μεταξύ δύο σταθμών, ή να προγραμματίσεις το smartphone σου να παίζει απαλούς ήχους.

Καλή σχολική χρονιά

Ο τωρινός χρόνος κι ο περασμένος χρόνος

Είναι ίσως και οι δύο παρόντες στο μελλούμενο χρόνο,

Κι ο μελλούμενος χρόνος περιέχεται στον περασμένο χρόνο.

..................................................................................

Αυτό που θα μπορούσε να 'ταν κι αυτό που ήταν

Σημαδεύουν σ' ένα τέρμα, που είναι πάντα τωρινό.

..................................................................................

Τ. Σ. Έλιοτ, Τέσσερα Κουαρτέτα (μτφ. Κλείτος Κύρου)

Οι επιδόσεις του τμήματος

 Πανελλαδικές Εξετάσεις

2014

Οι επιδόσεις του Γ1 στη Νεοελληνική Γλώσσα

Θέμα	Περιεχόμενο θεμάτων	Μόρια	Μ.Ο.
Α1	Περίληψη	25	15,9
Β1	Ανάπτυξη παραγράφου	10	6,3
Β2	Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου - διαθρωτικές λέξεις	10	8,3
Β3	Συνώνυμες - Αντώνυμες λέξεις	10	6,6
Β4	Χρήση εισαγωγικών, μεταφορικός λόγος	05	4,6
Γ1	Παραγωγή λόγου	40	23,1
	ΣΥΝΟΛΟ	100	64,8

Μπορούσαμε και καλύτερα
 --------------------------------------------------

Ο χρόνος ο περασμένος κι ο μελλούμενος χρόνος
Αυτός που θα μπορούσε να' ταν κι αυτός που ήταν
Σημαδεύουν σ' ένα τέρμα που είναι πάντα τωρινό.

(Τ.Σ. Έλιοτ, ΑΠΟ ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΚΟΥΑΡΤΕΤΑ,

μετάφραση: Κλείτος Κύρου)

Ο Έλληνας Σαμαρείτης

Ο Αλεξάντερ Μέτε, ελεύθερος αρθρογράφος και επίσημος ανταποκριτής στη Βραζιλία της (μεγάλης καθημερινής εφημερίδας) "Χάντελσμπλατ", έγραψε ένα δυνατό κείμενο για την χειρονομία ανθρωπιάς του Σαμαρά στον αγώνα της Ελλάδας με..

την Ακτή Ελεφαντοστού. Μπορείτε να διαβάσετε το πρωτότυπο κείμενο εδώ. Την (ελεύθερη) απόδοση στα ελληνικά, που ακολουθεί, έκανε η Zoe Niomanaki.

Ο Έλληνας Σαμαρείτης

Δεν υπάρχουν μόνο κακούργοι στο ποδόσφαιρο. Στη σκιά του Ουρουγουανού τσαρλατάνου Σουάρεζ, το βράδυ της Τρίτης, ένας Έλληνας σημάδεψε με την ανθρωπιά του το γήπεδο. - Μια ανασκόπηση. Με πάθος.

Ήταν μια από εκείνες τις στιγμές στο ποδόσφαιρο, που περνάνε άθελα απαρατήρητες. Ενώ οι κάμερες, οι φακοί, τα βλέμματα είναι στραμμένα στο προφανές, πολλές φορές σε αυτό το άθλημα ξετυλίγονται στην αφάνεια οι πραγματικά ωραιότερες ιστορίες.

Την Τρίτη το βράδυ, στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος ήταν το εξής γεγονός: Άντρας δαγκώνει άντρα. Ο αποκλεισμός της Ιταλίας από το μουντιάλ της Βραζιλίας σκίασε όλα τα παιχνίδια της βραδιάς. Και η επίθεση του Λουί Σουάρεζ κατά του Τζιόρτζιο Τσιελίνι συνεχίζει ακάθεκτα να είναι το πρώτο θέμα συζήτησης για τους φιλάθλους, τα κοινωνικά δίκτυα, τα ΜΜΕ.

Τι κρίμα!

Στη σκιά της επικής μάχης των Ιππέων Ρόχιριμ (Ιταλία) ενάντια στους "Uruk-hai" (Ουρουγουάη) συνέβη ένα μικρό θαύμα. Οι μονίμως ξεγραμμένοι (και όχι μόνο για το ποδόσφαιρο) Έλληνες πάλεψαν με την καρδιά τους ενάντια στο φαβορί, την Ακτή Ελεφαντοστού, και κατάφεραν να μπουν για πρώτη φορά στην ιστορία τους σε νοκ-άουτ γύρο του Παγκοσμίου Κυπέλλου.

Σημειωτέον, ήταν εκείνη την ώρα μόλις η δεύτερη ευρωπαϊκή ομάδα που προκρινόταν, μαζί με την Ολλανδία.

Το ότι η πρόκρισή τους δεν κάνει την ίδια αίσθηση όπως στο πανευρωπαϊκό του 2004, θα πρέπει να το γνωρίζουν πρώτοι και καλύτεροι οι ίδιοι οι Έλληνες. Η ομάδα γηρασμένη, οι επιθετικές δυνατότητες περιορισμένες. Ωστόσο ο αγώνας ενάντια στην Ακτή Ελεφαντοστού ήταν υπό μία έννοια μια αποκορύφωση.

Ήδη από νωρίς αναγκάστηκαν οι Έλληνες λόγω τραυματισμών να κάνουν δύο αλλαγές. Οι παίκτες έπαιζαν παθιασμένα. Σχεδόν κατά τη διάρκεια όλου του ματς, έφτανε ένα μόνο γκολ για να καθοριστεί η τύχη των ομάδων. Τρεις φορές σταμάτησε τους Έλληνες το δοκάρι. Τελικά, όλα κρίθηκαν στις καθυστερήσεις.

Ένα πέναλτι έφερε τον ενθουσιασμό στους Έλληνες. Με την πρώτη ματιά φάνηκε πως ο Γιώργος Σαμαράς έκανε "αυτο-κλωτσιά". Όμως, η επανάληψη της φάσης σε αργή κίνηση, έδειξε ότι ο Σίο παρενόχλησε αντικανονικά τον Έλληνα - ο διαιτητής είχε απόλυτο δίκιο. Ο Σαμαράς, με ψυχραιμία, μετέτρεψε σε γκολ το πέναλτι που κέρδισε ο ίδιος και, αμέσως μετά, "θάφτηκε" στις αγκαλιές των συμπαικτών του που πανηγύριζαν έξαλλα.

Ο Σαμαράς, ο πιο επιτυχημένος μάλλον Έλληνας επιθετικός διεθνώς, ο άντρας από το Ηράκλειο της Κρήτης που έπαιξε στη Μάντσεστερ Σίτυ και εδώ και έξι χρόνια αγωνίζεται στη Σέλτικ της Γλασκώβης, πανηγυρίζει κι αυτός. Δικαίως. Διότι είναι πλέον δεδομένο πως το γκολ του αποτελεί τη μεγαλύτερη και συγχρόνως μοναδική αθλητική επιτυχία των Ελλήνων από το 2004.

Και αμέσως μετά, ο Έλληνας στράικερ κάνει κάτι, το οποίο είναι βάλσαμο για την "ψυχή" του παιχνιδιού. Μια κίνηση, η οποία - μεταφορικά και όχι κυριολεκτικά - αφήνει μεγαλύτερο σημάδι απ' ό,τι η δαγκωνιά ενός Σουάρεζ.

Αμέσως μετά τη λήξη του αγώνα, ο Σαμαράς κατευθύνεται προς τον τερματοφύλακα της Ακτής, τον Μπάρυ, ο οποίος είναι - δικαιολογημένα - απαρηγόρητος. Η μεγαλύτερη γενιά παικτών της χώρας του βρίσκεται κοντά στη... συνταξιοδότηση. Μια ευκαιρία όπως αυτή που τους δόθηκε στη Βραζιλία, ίσως να μην ξαναϋπάρξει ποτέ.

Ο Σαμαράς σκύβει από πάνω του, τον αγγίζει στο κεφάλι, που είναι χωμένο στο γκαζόν, και τον παρηγορεί. Το τι του είπε εκείνη τη στιγμή, δεν το γνωρίζουμε. Πιθανώς να μην έχει καν σημασία. Σημασία έχει το γεγονός ότι για τον Έλληνα "Σαμαρείτη", εκείνη τη στιγμή, ο ηττημένος αντίπαλός του ήταν σημαντικότερος από ό,τι η προσωπική του επιτυχία. Κανείς δεν θα τον κακολογούσε αν δεν έκανε αυτή του την κίνηση. Την έκανε όμως.

Μια απλή χειρονομία ήταν, βέβαια, όχι βιβλική παραβολή. Όμως είναι κάτι παραπάνω από μια απλή υποσημείωση - είναι μια απόδειξη πως το ποδόσφαιρο δεν έχει χάσει ακόμα την "ψυχή" του.

Η άποψη της Π.Ε.Φ. για το θέμα της Ν. Γλώσσας

Άποψη της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων

Για τα θέματα των Πανελλαδικών εξετάσεων

στο μάθημα:

Νεοελληνική Γλώσσα Γενικής Παιδείας

Αξιολόγηση του κειμένου

Το κείμενο που δόθηκε στις φετινές πανελλαδικές εξετάσεις του μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας είναι διασκευασμένο απόσπασμα από τη συλλογή δοκιμίων του Ι. Μ. Παναγιωτόπουλου «Ο σύγχρονος άνθρωπος», [Οι Εκδόσεις των φίλων, Αθήνα, 1977].

Η επιλογή του κειμένου ανταποκρίνεται, βέβαια, στις απαιτήσεις των εξετάσεων, ωστόσο, το περιεχόμενό του δεν αντιστοιχεί στη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα. Δηλαδή, η συγκεκριμένη διασκευή προβάλλει μονοσήμαντα την ατομική διάσταση της ανθρωπιάς, ενώ αγνοεί τη συλλογικότητα αδικώντας το πρωτότυπο στο οποίο είναι εμφανής η κοινωνική στόχευση μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα.

Απαντήσεις στα ερωτήματα

Β1. Στην ανάπτυξη παραγράφου οι έννοιες «ανθρώπινη λαιμαργία», «δίψα ευζωίας» περιορίζονται στην αρνητική, υλιστική σημασιοδότησή τους και εμφαίνεται η υποβάθμιση των «ευγενικών αισθημάτων».

Β2. α. Οι δύο τρόποι ανάπτυξης της παραγράφου είναι εμφανείς: ορισμός και παράδειγμα.

Β2. β. Οι νοηματικές συνδέσεις εκφράζουν αντίστοιχα συμπέρασμα και αντίθεση

Β3.α. Ενδεικτικά συνώνυμα: ξοδεύεται/καταναλίσκεται, παγκόσμια/ πανανθρώπινη, παραποιήσεις/παραμορφώσεις, εντελώς/ολοκληρωτικά, ευημερία/καλοζωία.

Β3. β. Ενδεικτικά αντώνυμα: ιδιωτικός, αποχή, αυτοεπιβεβαιώνεται, άγνοια, συνεχούς.

Β4. α. Η χρήση των εισαγωγικών στο πρώτο παράδειγμα δηλώνει αναφορά σε λόγια άλλων, στη δεύτερη περίπτωση πρόκειται για τίτλο.

Β4. β. Στο κείμενο υπάρχουν πολλές εκφράσεις με μεταφορική σημασία, τις οποίες μπορούν εύκολα να εντοπίσουν οι υποψήφιοι.

Γενικά οι ασκήσεις ανταποκρίνονται στις δυνατότητες των υποψηφίων.

Γ1. Οι υποψήφιοι καλούνται να διατυπώσουν τις σκέψεις τους σε μορφή άρθρου για τοπική εφημερίδα, δηλ. απαιτείται συγκεκριμένο επικοινωνιακό πλαίσιο.

Όσον αφορά το περιεχόμενο ζητείται αναφορά σε φαινόμενα που καταδεικνύουν το έλλειμμα ανθρωπιάς στην εποχή μας (ρατσισμός, αδιαφορία για τον συνάνθρωπο και το περιβάλλον, ατομικισμός, κ.ά.) και επιπλέον σε ατομικές και συλλογικές δραστηριότητες με σκοπό τον περιορισμό αυτού του φαινομένου.

Σημειώνεται ότι τα ζητούμενα του θέματος είναι πολλά και πολυδιάστατα, όπως και η ερμηνεία τους, και υπάρχει κίνδυνος οι υποψήφιοι να απαριθμήσουν απλώς εκτενείς λίστες φαινομένων και τρόπων αντιμετώπισής τους.