Σχολείο και αρχαία μνημεία

Μπορεί το σχολείο να βελτιώσει τη σχέση των μαθητών με τα αρχαιολογικά μνημεία;
της μαθήτριας Σήλιας Β.

• Σύνδεση της διδασκαλίας των μνημείων με άλλα μαθήματα, όπως για παράδειγμα την ιστορία, τα αρχαία ελληνικά, τη γεωμετρία, την τέχνη. Από τη διαφορετική οπτική γωνία κάθε μαθήματος, θα αναδειχθούν οι διαφορετικές πτυχές των μνημείων, αλλά και του ίδιου του πολιτισμού. Έτσι, θα αποκτήσουν οι μαθητές σφαιρική και ολοκληρωμένη άποψη τόσο γι’ αυτά, όσο και για τον πολιτισμό στον οποίο ανήκουν και εκφράζουν.

• Χρειάζεται να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στον τρόπο με τον οποίο θα γίνει η προσέγγιση και η επίσκεψη των μνημείων. Δηλαδή απαιτείται να είναι οργανωμένη και προετοιμασμένη. Οι μαθητές θα ήταν καλό να έχουν ήδη κάνει έρευνες και εργασίες, ώστε να γνωρίζουν ήδη καλά τα μνημεία, έχοντας συγκεντρώσει στοιχεία όπως το πότε δημιουργήθηκαν, για ποιο σκοπό, από ποιους, εντάσσοντάς τα στην αντίστοιχη ιστορική περίοδο. Έτσι η επίσκεψη σε αυτά θα αποτελεί ένα κίνητρο για έρευνα και μάθηση.

• Στα πλαίσια του μαθήματος της Ιστορίας, οι μαθητές μπορούν να χωριστούν σε ομάδες και να αναλάβουν να συγκεντρώσουν υλικό και να πραγματοποιήσουν μια εργασία με τίτλο «Τα μνημεία του τόπου μου». Εξάλλου, η Ελλάδα έχει μακραίωνη πολιτιστική παράδοση. Ίχνη της πολιτιστικής πορείας της στο χρόνο, δηλαδή μνημεία, βρίσκονται διάσπαρτα σε κάθε γωνιά της ελληνικής γης. Έτσι, η κάθε περιοχή, η κάθε πόλη και το κάθε χωριό έχει να αναδείξει πολυάριθμα μνημεία, όπως ναούς, αγάλματα, τάφους, επιτύμβιες στήλες, ανάκτορα, θέατρα, αψίδες, υδραγωγεία (ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα), ή ακόμα εκκλησίες, μοναστήρια, ψηφιδωτά (βυζαντινή περίοδος) και νεοκλασικά κτίρια, γεφύρια, μύλους (νεότερη ιστορία). Αφού ολοκληρωθεί η έρευνα και παρουσιαστεί το υλικό, μπορεί να διοργανωθεί επίσκεψη των μαθητών στις αντίστοιχες περιοχές.

• Σε πανελλήνιο επίπεδο, αποτελεσματική θα ήταν η πρόταση να υιοθετούνται και να αναδεικνύονται από σχολεία, μνημεία «υποβαθμισμένα» και άγνωστα στο ευρύ κοινό. Με αυτόν τον τρόπο, χιλιάδες μνημεία σε κάθε γωνιά της ελληνικής γης θα τεθούν υπό την προστασία και τη φροντίδα των νέων και δεκάδες χιλιάδες ελληνόπουλα θα γνωρίσουν άμεσα τον πολιτισμό και την ιστορία της ιδιαίτερης και της μεγάλης πατρίδας τους.

• Προκειμένου να αναπτυχθεί πνεύμα σεβασμού και αναγνώρισης της αξίας που έχει ο πολιτισμός κάθε έθνους, χρήσιμη θα ήταν και η ιδέα πραγματοποίησης πολιτιστικών ανταλλαγών με γειτονικές χώρες και χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με αμοιβαίες επισκέψεις και ξεναγήσεις σε μνημεία κάθε χώρας, θα αναδειχθούν οι κοινές αξίες που ενώνουν τους ανθρώπους, όπως η ειρήνη, ο αλληλοσεβασμός, το κάλλος, η αλληλεγγύη και θα καταδειχθούν οι βανδαλισμοί που προκαλούν η μισαλλοδοξία, ο φανατισμός και ο πόλεμος. Εξάλλου, καθώς κάποιος μελετά μνημεία και στοιχεία πολιτισμού άλλων χωρών, μαθαίνει και κατανοεί καλύτερα το δικό του, μέσα από τη σύγκριση και την αντιπαράθεση στοιχείων.

Τεχνολογία

Τεχνολογία

Οι μαθητές σημειώνουν:

Η αναγκαιότητα της τεχνολογίας στη ζωή του ανθρώπου

• Ανακούφιση ατόμων με ειδικές ανάγκες
• Ανάπτυξη εμπορίου
• Ανάπτυξη επιστημονικών κλάδων
• Ανάπτυξη τεχνών
• Ασφάλεια και προστασία ανθρώπου
• Βελτίωση βιοτικού επιπέδου
• Βελτίωση εκπαιδευτικών μέσων
• Βελτίωση συνθηκών εργασίας
• Διευκόλυνση επικοινωνιών
• Εξοικονόμηση χρόνου και ενέργειας
• Ευκολία στις μετακινήσεις
• Κάλυψη ανθρώπινων αναγκών (ενημέρωσης, διασκέδασης…)

Κίνδυνοι που ενδέχεται να προκύψουν από τη λανθασμένη χρήση ή την κατάχρηση της τεχνολογίας

• Ανάπτυξη εικονικής πραγματικότητας….
• Ανάπτυξη τεχνολογικού ρατσισμού
• Αποξένωση ανθρώπων
• Εκμετάλλευση ανθρώπων
• Καταστροφή φυσικού περιβάλλοντος
• Κίνδυνοι για την προσωπική - ιδιωτική ζωή των ανθρώπων
• Παθητικότητα - Απολιτικοποίηση
• Πυρηνικός αφανισμός
• Υπερβολική εξάρτηση του ανθρώπου από τεχνολογία

...εμείς τις ζωγραφίζουμε κιόλας!

Έκθεση 3η

 

Ανάγνωση βιβλίων

 

Τα βιβλία αλλάζουν το μυαλό

Φαφούτη Λαλίνα, εφ. ΤΟ ΒΗΜΑ 
 http://www.tovima.gr/science/article/?aid=556993

Η ανάγνωση ενός συναρπαστικού μυθιστορήματος προκαλεί μεταβολές σε δίκτυα του εγκεφάλου

Λέμε συχνά ότι ένα καλό βιβλίο ανοίγει το μυαλό. Τώρα οι επιστήμονες διαπιστώνουν ότι μπορεί και να το αλλάξει. Ερευνητές του Πανεπιστημίου Έμορι ανακάλυψαν ότι η ανάγνωση ενός μυθιστορήματος προκαλεί βιολογικές μεταβολές στον εγκέφαλο, οι οποίες μάλιστα παραμένουν για διάστημα μερικών ημερών. Η ανακάλυψη υποδηλώνει ότι τα βιβλία που διαβάζουμε μας επηρεάζουν βαθύτερα από ό,τι ίσως νομίζαμε και ενδεχομένως ενισχύουν τις γνωσιακές μας ικανότητες. Περαιτέρω μελέτες θα δείξουν σε ποιον βαθμό συμβαίνει κάτι τέτοιο, όπως και αν τα αποτελέσματα είναι διαφορετικά ανάλογα με το είδος του αναγνώσματος.

Ιστορίες που μας σημαδεύουν

«Οι ιστορίες διαμορφώνουν τη ζωή μας και σε ορισμένες περιπτώσεις καθορίζουν ένα άτομο» σημειώνει ο νευροεπιστήμονας Γκρέγκορι Μπερνς, διευθυντής του Κέντρου Νευροπολιτικής του Πανεπιστημίου Εμορι στην Ατλάντα των Ηνωμένων Πολιτειών και επικεφαλής της μελέτης, η οποία δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Brain Connectivity». «Θέλουμε να κατανοήσουμε πώς οι ιστορίες μπαίνουν στον εγκέφαλό μας και τι κάνουν σε αυτόν».

Προηγούμενες μελέτες έχουν εντοπίσει δίκτυα του εγκεφάλου τα οποία σχετίζονται με την ανάγνωση ιστοριών, οι περισσότερες όμως είχαν εστιάσει το ενδιαφέρον τους στις διεργασίες που συντελούνται τη στιγμή που διαβάζουμε μια ιστορία, και συγκεκριμένα «μικρά» διηγήματα. Οι ερευνητές του Έμορι θέλησαν να διερευνήσουν τι συμβαίνει στον εγκέφαλο μετά την ανάγνωση ενός μυθιστορήματος - κατά πόσον δηλαδή μια ιστορία που μπορεί να μας συναρπάσει αφήνει και «πραγματικά» σημάδια επηρεάζοντας μακροπρόθεσμα τα δίκτυά του.

Για να το επιτύχουν ζήτησαν από 21 φοιτητές να διαβάσουν ένα βιβλίο, το ιστορικό μυθιστόρημα «Πομπηία» του Ρόμπερτ Χάρις, το οποίο εκτυλίσσεται στην εποχή της καταστροφής της αρχαίας ρωμαϊκής πόλης από την έκρηξη του Βεζούβιου. «Η ιστορία ακολουθεί έναν πρωταγωνιστή ο οποίος βρίσκεται έξω από την πόλη της Πομπηίας και παρατηρεί καπνό και παράξενη δραστηριότητα γύρω από το ηφαίστειο» εξηγεί ο δρ Μπερνς. «Προσπαθεί να φθάσει εγκαίρως στην Πομπηία για να σώσει τη γυναίκα που αγαπά. Εν τω μεταξύ το ηφαίστειο εξακολουθεί να σιγοβράζει αλλά κανείς στην πόλη δεν αναγνωρίζει τα σημάδια». Το βιβλίο «κρατάει» τον αναγνώστη και αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο επελέγη από τους επιστήμονες. «Παρουσιάζει ιστορικά γεγονότα με έναν φανταστικό και δραματικό τρόπο» λέει ο δρ Μπερνς. «Ήταν σημαντικό για εμάς το βιβλίο να έχει δυνατή πλοκή».

Ανάγνωση και τομογράφος

Προτού ξεκινήσει η ανάγνωση της «Πομπηίας» οι εθελοντές εξετάστηκαν επί πέντε ημέρες με την τεχνική της λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας (fMRI) ενώ διάβαζαν κάποιο κείμενο. Στη συνέχεια, και επί εννέα ημέρες, οι επιστήμονες τους ζήτησαν να διαβάζουν κάθε βράδυ 30 σελίδες από το μυθιστόρημα και το επόμενο πρωί τους εξέταζαν ξανά στον τομογράφο ενώ δεν διάβαζαν, αφού προηγουμένως τους είχαν κάνει ένα κουίζ προκειμένου να διαπιστώσουν αν πραγματικά είχαν διαβάσει το συγκεκριμένο απόσπασμα. Αφού ολοκληρώθηκε η ανάγνωση των εννέα αποσπασμάτων οι εθελοντές εξετάστηκαν επί πέντε ημέρες στον τομογράφο χωρίς πλέον να διαβάζουν το βιβλίο.

Οι επιστήμονες είδαν ότι η ανάγνωση του μυθιστορήματος προκάλεσε μεταβολές στη συνδεσιμότητα στον αριστερό κροταφικό φλοιό, ο οποίος σχετίζεται με τη γλώσσα, και στον κινητικό φλοιό. Οι νευρώνες του κινητικού φλοιού θεωρείται ότι βοηθούν τον εγκέφαλο να φαντάζεται ότι κάνει κάτι το οποίο στην πραγματικότητα δεν κάνει - αν π.χ. κάποιος φαντάζεται ότι σηκώνει το χέρι του ενεργοποιούνται νευρώνες στην περιοχή που σχετίζεται με την πραγματική κίνηση του χεριού.

Μπαίνοντας στο σώμα ενός άλλου

«Οι νευρωνικές μεταβολές που παρατηρήσαμε στα συστήματα που συνδέονται με την κίνηση και τις αισθήσεις υποδηλώνουν ότι το να διαβάζουμε ένα μυθιστόρημα μπορεί να μας βάλει μέσα στο σώμα του πρωταγωνιστή» εξήγησε ο δρ Μπερνς. «Ξέραμε ήδη ότι οι καλές ιστορίες μπορούν να μας βάλουν στη θέση κάποιου άλλου με τη μεταφορική έννοια. Τώρα βλέπουμε ότι αυτό γίνεται και βιολογικά».

Το γεγονός ότι οι μεταβολές στον εγκέφαλο παρατηρήθηκαν και επί πέντε ημέρες μετά το τέλος της ανάγνωσης αποδεικνύει για τον νευροεπιστήμονα ότι δεν πρόκειται για μια στιγμιαία αντίδραση του εγκεφάλου αλλά για μια επίδραση με διάρκεια. Άλλοι ερευνητές ωστόσο επισημαίνουν ότι, αν και ενδιαφέροντα, τα αποτελέσματα προέρχονται από ένα μικρό δείγμα εθελοντών και θεωρούν ότι περαιτέρω μελέτες απαιτούνται για να δείξουν κατά πόσο η ανάγνωση επιφέρει πραγματικά διαρκείς αλλαγές βελτιώνοντας τις γνωσιακές επιδόσεις καθώς και αν το είδος του κάθε αναγνώσματος - αν λ.χ. δεν είναι μυθιστόρημα αλλά δοκίμιο ή ποίημα - επιδρά με διαφορετικό τρόπο.

Ευχές

Καλά Χριστούγεννα

Απόρριψη ανθρωπιστικών μαθημάτων

Κείμενο γραμμένο από μαθήτρια, στο δύωρο της «Έκθεσης»

Χρησιμοποιήθηκε ως κείμενο αναφοράς για τον σχολιασμό του θέματος

Σεβαστοί καθηγητές,

Αγαπητοί συμμαθητές,

Σύμφωνα με τον Παπανούτσο, «η γνώση είναι το κληροδοτούμενο από γενιά σε γενιά κεφάλαιο αξιών, αποτελεί κεφάλαιο ζωής». Από τη στιγμή λοιπόν που συνδέεται με την ίδια τη ζωή, δε μπορεί να διαφοροποιηθεί από καμία από τις εκφάνσεις της. Έτσι, δε νοούνται γνώσεις δίχως τις ανθρωπιστικές επιστήμες, όπως δε νοείται και η ίδια η ζωή χωρίς αυτές. Σήμερα όμως, στο λυκαυγές του εικοστού πρώτου αιώνα, παρατηρείται μια απόρριψη από τη μεριά των νέων κλάδων της γνώσης, σχετικών κυρίως με τις ανθρωπιστικές επιστήμες.

[Πιο συγκεκριμένα], οι νέοι σήμερα επιλέγουν να εντρυφήσουν μόνο σε κλάδους της γνώσης που θεωρούν ότι θα τους αποβούν χρήσιμοι στο μέλλον. Έτσι, κάποιοι απομακρύνονται από αυτούς που σχετίζονται με τον ανθρωπισμό. Το εύλογο λοιπόν ερώτημα που τίθεται είναι ποια αποτελούν τα αίτια αυτού του φαινομένου. Αξίζει να σημειωθεί ότι η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την εξειδίκευση. Ενώ δηλαδή σε παλαιότερες εποχές η μόρφωση εξαρτιόταν από τον αριθμό των κλάδων της γνώσης με τους οποίους είχε κανείς ασχοληθεί, σήμερα αυτή εξαρτάται από το βαθμό εμβάθυνσης του ατόμου σε κάποιον κλάδο. Επηρεασμένος λοιπόν από το γενικότερο κλίμα της εποχής στην οποία ζει, ο νέος επιλέγει να εξειδικευτεί σε ορισμένους μονάχα κλάδους της γνώσης, θεωρώντας ότι δεν έχει χρόνο να ασχοληθεί με το σύνολό τους. Έτσι, οδηγείται στην απόρριψη κάποιων, που κυρίως σχετίζονται με τις ανθρωπιστικές επιστήμες, εξαιτίας του τεχνοκρατικού χαρακτήρα που έχει η σημερινή κοινωνία.

Στη διεύρυνση του φαινομένου αυτού συμβάλλει καθοριστικά και η μορφή του σύγχρονου εκπαιδευτικού συστήματος. Η λυκειακή εκπαίδευση θα μπορούσε να ειπωθεί ότι έχει σήμερα μετατραπεί σε ένα χώρο φροντιστηριακής προετοιμασίας των μαθητών για τις πανελλαδικές εξετάσεις. Οι μαθητές βάζουν ως κύριο στόχο την εισαγωγή τους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η απόκτηση σφαιρικών γνώσεων τοποθετείται σε δεύτερη μοίρα ή παραμελείται πλήρως. Η ενασχόληση με κλάδους πέραν αυτών που αφορούν τα πανελληνίως εξεταζόμενα μαθήματα αντιμετωπίζεται ως χρονοτριβή και υπάρχει η αντίληψη πως θα λειτουργήσει ανασχετικά στην επιτυχία του μαθητή σε αυτές. Αλλά και η ίδια η οικογένεια σήμερα δε συγκεντρώνει την παιδευτική της προσπάθεια στη διάπλαση προσώπων με γνήσια ανθρωπιστική  παιδεία, θεωρώντας ότι αυτό δεν πρέπει να αποτελεί πρωταρχικό μέλημά της.

Παρ’ όλα όμως τα αίτια που έχουν οδηγήσει σε αυτήν την κατάσταση, η αντίληψη αυτή για τη γνώση και την εκπαίδευση δε θα μπορούσε σε καμιά περίπτωση να χαρακτηριστεί ως ορθή. Η παιδεία δεν είναι μία απλή χρησιμοθηρική λειτουργία, ένα κοινό επαγγελματικό εφόδιο. Αποτελεί μία ευρύτερη κοινωνική λειτουργία, πού πέρα από τις αναγκαίες γνώσεις, προωθεί τη γύμναση του στοχασμού και την αναγωγή της ψυχής σε υψηλότερες βαθμίδες, με στόχο να συντελέσει στην ηθικοπνευματική βελτίωση ενός νέου. Μόνο αν έχει τη γνήσια ανθρωπιστική παιδεία ως εφόδιο, θα μπορέσει ο κάθε νέος να ενταχθεί ως ολοκληρωμένη προσωπικότητα στο κοινωνικό σύνολο και να συνεισφέρει σε αυτό. Και μία τέτοια παιδεία είναι αναγκαστικά αρτιμελής^. συμπεριλαμβάνει όλους τους κλάδους της γνώσης, χωρίς να μολύνεται από το «μικρόβιο» της πνευματικής μονομέρειας που συνεπάγεται η εξειδίκευση στη σημερινή εποχή.

Το ζήτημα επομένως που τίθεται είναι πολύ σοβαρό, διότι στη διεύρυνση του φαινομένου αυτού μπορεί πια κανείς να μιλήσει για την εφιαλτική προοπτική μίας υπερανεπτυγμένης κοινωνίας ανθρώπων – υπηκόων που θα άγονται και θα φέρονται από [τους] μεγάλους δημαγωγούς και λαοπλάνους. Γιατί χωρίς την ολοκληρωμένη παιδεία, το άτομο δεν μπορεί να αναπτύξει την κριτική του ικανότητα. «Αποπροσωποιείται», χάνει τη μοναδικότητά του και μετατρέπεται σε ένα μόριο μιας «υπό επεξεργασίαν» μάζας που μπορεί εύκολα να αντικατασταθεί. Παράλληλα, παραμελώντας τις ανθρωπιστικές επιστήμες το άτομο απομακρύνεται από τον συνάνθρωπό του. Ο αλτρουϊσμός, η αγάπη, ο σεβασμός στο συνάνθρωπο σβήνονται από τον κατάλογο των ηθικών αξιών του. Η απεμπόληση δε της ψυχικής ανάγκης για τη σύναψη σχέσεων με τον  συνάνθρωπο δημιουργεί στο άτομο ένα εσωτερικό κενό, το γεμίζει με άγχος και αγωνία.

Συνοψίζοντας, στη σύγχρονη εποχή, σε μια κοινωνία ρευστότητας, χωρίς σαφείς προσανατολισμούς και σημεία αναφοράς, ο άνθρωπος θα καταφέρει να κρατήσει αλώβητη την ακεραιότητά του, μονάχα αν είναι εφοδιασμένος με σφαιρικές γνώσεις. Αξίζει λοιπόν να καταβάλει κάθε κόστος και κάθε τίμημα για να τις αποκτήσει.

                             Σας ευχαριστώ για τον χρόνο σας.